تبلیغات
آخرین مطالب مقالات و اخبار نظامی ایران و جهان - شوالیه های پارسی ( SU-24 IRIAF ) ترجمه شده
آخرین مطالب مقالات و اخبار نظامی ایران و جهان


مرتبه
تاریخ : چهارشنبه 7 بهمن 1394
normal_69694145276818103754.jpg

normal_69694145276818103754.jpg
تصویربزرگ ( سراسری ) این سوخو-24 ام کا ، 6851-3 ، از حالت ذخیره در شیراز اخیراً به وضعیت عملیاتی درآمده است.این هواپیما یکی از جت های نیروی هوایی سابق عراق بود و تمایل بود که اینها برای تمرین با اسکادران آموزشی 71 مورد استفاده قرار گیرند.

یك نوع هواپیما كه به طور مداوم در طی بیش از 30 سال گذشته در نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، فعال بوده، Su-24 فنسر می باشد.از زمان انحلال اتحاد جماهیر شوروی در سال 1991 ، ایالات متحده و اسرائیل برای زمینگیر كردن دائمی ناوگان فنسر ایران ، قاطعانه سعی در مجاب كردن و فشار به روسیه در زمینه پشتیبانی آموزش خدمه پروازی و زمینی و ارائه قطعات یدكی به منظور تعمیر و نگهداری كرده اند.در نتیجه ناوگان برای دوره ای چند ساله بی دندان شد و تعداد هواپیماهای عملیاتی در سال 2002 از مجموع حدوداً 40 جت به 9 فروند، تنزل یافت.همچنین در طول دهه 90 میلادی به علت آموزش و تعمیر و نگهداری نامناسب، تعدادی سقوط مرگبار اتفاق افتاد و 4 خلبان جان خود را از دست دادند.

normal_07050348566228897596.png
فنسرهای 6804-3 ( جلویی ) و 6805-3 در هنگام پاشیدن سوخت به منظور کاهش وزن هواپیما برای فرود در مهرآباد، پس از یک پرواز تمرینی در می سال 1993

هر چند اخیراً نیروی هوایی ایران بسیار بیشتر خودكفا شده و مهارت هایش در آموزش و تعمیر و نگهداری رشد یافته است.

فنسر در گذر زمان

در پایان جنگ ایران و عراق در سال 1988 ، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران حدود نیمی از ناوگان جت های جنگنده اش را از دست داده بود.قبل از جنگ؛ 9 اسكادران شكاری به F- 4 D و F- 4 E مكدانل داگلاس فانتوم II مجهز بود، اما در سال 1988 تنها 4 اسكادران وجود داشت.ناوگان نورثروپ F- 5 E تایگر II ، وضعیت تاسف آور مشابهی داشت.ایران هنوز هم از عراق ترس داشت،چرا كه نیروی هوایی عراق تبدیل به پنجمین نیروی هوایی جهان در هر دو بعد قدرت و اندازه شده بود.نیروی هوایی ایران فقط حدود 230 فروند F- 4 D/E ، F- 5 E / F و F-14 A داشت كه تنها حدود 60 درصد آنها قابل پرواز بودند.ایران برای بازسازی توانایی های نظامی اش به اتحاد جماهیر شوروی به عنوان تنها شانس نگاه می كرد، و پس از آتش بس در كمترین زمان ممكن؛ روابطش را با شوروی بهبود بخشید.ایران در سال 1989 قراردادی 800 میلیون دلاری ( 500 میلیون یورویی ) برای خرید 12 فروند Su-24 MK همراه با طیفی از موشك های هوا به سطح ، ضد رادار و بمب ها امضا كرد- برای مثال 50 خا-29 ال ، 50 خا-29 تی ، 50 خا-58 یو ، 12 غلاف تسلیحاتی فانتسماگوری آ ، 50 خا-25 ام ال ، 20 کاب-1500 ال ، 3 سیستم سوخترسانی هوا به هوای ساخالین UPAZ-1 A و یكسری بمب های آهنی، غلاف های تسلیحاتی و پرتابگرهای راكتی؛ همه در توافقنامه گنجانده شده بود.30 خلبان با سابقه F- 4 و F- 5 انتخاب و برای آموزش خلبانی و تیراندازی به اتحاد جماهیر شوروی فرستاده شدند. به خاطر عدم دسترسی به هیچ نوعی از شبیه ساز Su-24 ، قبل از شروع پروازهای آموزشی و تیراندازی، آنها با یك شبیه ساز Su-22 ؛ تمرین پرواز انجام دادند.10 خلبان موفق به پرتاب زنده موشك هوا به هوای هدایت مادون قرمز R-60 MK شدند و اکثر آنها در طول دوره آشنایی ، شلیك زنده Kh-25 ML را تجربه کردند.تكنسین های ایرانی- كه قبلاً روی F-4 E و F-14 A كار می كردند- 6 ماه آموزش را سپری كردند،اگرچه به آنها اجازه یادگیری همه چیز درباره سیستم های جنگ الکترونیک ،گیرنده هشدار راداری و هدفیابی هواپیما داده نشد.
6 فروند نخست فنسر در تابستان سال 1990 برای شکل دهی اسكادران 12 شكاری- تاكتیكی به پایگاه هوایی مهرآباد در تهران تحویل داده شد.مشاوران نظامی روس و تكنسین ها نیز با آنها آمدند.سوخوها بسیار بزرگتر از اندازه پناهگاه های بتنی بودند كه پیش از آن توسط F-4 ها مورد استفاده بود،بنابراین آنها در فضای باز پارك شدند.تا آن زمان نیمی از نخستین گروه خلبانان ایرانی به عنوان معلم خلبان آموزش دیده بودند،بنابراین پروازهای آموزش تیراندازی و پروازی شروع شد.دومین دسته 6 تایی فنسرها در سال 1991 تحویل داده شد و آخرین گروه از خلبانان ، فارق التحصیل شدند.زمانی كه اتحاد جماهیر شوروی در سال 1992 فروپاشید،دولت جدید روسیه در توافقات نظامی با ایران پیمان شكنی كرد ، تكنسین های روس؛ رفتند و آموزش مكانیك های ایرانی در سال 1993 متوقف شد.حال نیروی هوایی ایران باید روی خودش حساب می کرد.

normal_48400177441469224079.png
Su-24 MK به شماره سریال 6857-3 ( جلویی) و 6810 – 3 در رزمایش نیروی هوایی ایران در آگوست سال 2010 در همدان در غرب ایران . 2 تیر آموزشی بمب های سقوط آزاد FAB-100 توسط هر دو هواپیما حمل می شوند. 6857-3 در آن زمان کاملاً عملیاتی نبود.

سوانح فنسرهای ایرانی- عامل انسانی

عامل انسانی علت اصلی سقوط های Su-24 MK نیروی هوایی ایران است. 2 سانحه در نیمه نخست دهه 90 میلادی به سبب استفاده نادرست خلبانان از فلپ های هواپیماها ، منجر به واماندگی و سقوط آنها شده است.در سانحه دیگری در آوریل سال 2008 ، خدمه یک فروند Su-24 MK ارابه فرود را پس از 3 بار نشست سالم بر روی باند مهرآباد، شکستند.در آخرین سانحه که در 10 آوریل سال 2011 روی داد، یک فروند Su-24 MK پس از 5 مرتبه غلت زدن حول محور طولی در طول تمرین تیراندازی به زمین برخورد کرد.هر دو خدمه اقدام به خروج اظطراری کردند اما خلبان، سرهنگ فغانی به علت عملکرد نادرست صندلی پران K-36 DM ، کشته شد.

normal_01340959948439499525.png
2 فروند سوخو-24 ، 6807-3 ( جلویی ) و 6811 -3 – در طی یک فرمیشن پروازی در کنار کوه دماوند، مرتفع ترین نقطه خاورمیانه با 18،536 پا ( متر 5650 ) دیده می شوند . این تصویر در سال 1993 زمانی که این هواپیماها در خدمت اسکادران 12 شکاری-تاکتیکی بودند، گرفته شده است.

هدیه ای از عراق

در طی جنگ ایران و عراق در سال 1986 ، نیروی هوایی پیشین عراق ( IrAF ) به دنبال خرید جنگنده-بمب افکن Su-24 MK ، نسخه صادراتی Su-24 M ، از روسیه بود .در سال 1986 ، 2 فروند Su-24 MK برای ارزیابی و آزمایش به عراق فرستاده شدند.عراق تصمیم به خرید 18 فروند برای جایگزینی بمب افکن های پروازی باقیمانده توپولف Tu-16 و Tu-22 گرفت و معامله ای در سال 1988 به امضا رسید.همزمان با ایران، آموزش خلبانان آینده فنسرهای عراقی و خدمه زمینی شان در روسیه شروع شد و در ژوئن 1989 نخستین 2 فروند Su-24 MK برای شکل دهی اسکادران هشتم به پایگاه هوایی البکر در شمال بغداد ، تحویل داده شد.نیروی هوایی پیشین عراق تا سال 1990 ، 18 فروند فنسر در اسکادران هشتم داشت و طرحی نیز برای شکل دهی دومین اسکادران ( اسکادران دهم ) با 18 فروند Su-24 MK دیگر داشت.7 فروند دیگر قبل از تجاوز عراق به کویت توسط اتحاد جماهیر شوروی تحویل داده شده بود، اما این تجاوز ؛ سبب لغو تمام موافقتنامه های نظامی با شماری از کشورها شد.خلبانان Su-24 MK عراقی در ماموریت های رزمی با تجربه نبودند؛ بنابراین دور از جنگ نگه داشته شدند.در 27 ژانویه سال 1991 ، 25 فروند سوخو-24 ام کا ، 25 فروند Su-22 فیتر از نسخه های مختلف همراه با 7 فروند Su-25 K فراگفوت به سمت ایران رهسپارشدند تا به بیش از 70 فروند هواپیمای عراقی دیگر که در هفته های گذشته فرار کرده بودند، بپیوندند. یک فروند ( 24635 ) نقص سیستم هیدرولیک داشت و ماموریت خلبانش ناتمام ماند، هواپیمای دیگری ( 24631 ) راهش را گم کرد ، خدمه در حال خروج از داخل ابر به رشته کوهی در نزدیکی کرمانشاه برخورد کردند .افسر ناوبری ، به صورت ایمن خروج اظطراری کرد اما خلبان هنگامی که جنگنده به قله کوه برخورد کرد، کشته شد.
بقیه به پایگاه شکاری-تاکتیکی سوم همدان ( سابقاً پایگاه هوایی شاهرخی ) در غرب ایران رسیدند، اما یک فروند Su-24 MK ( 24659 ) در هنگام فرود بدلیل کمبود سوخت و دریافت برخی آسیب های جزئی مجبور به انحراف به سمت باند اظطراری در شمال غربی پایگاه شد. این هواپیما برای بیشتر از 3 هفته زیر تور استتار باقی ماند و در نهایت توسط کامیون به سمت همدان یدک کشیده شد ، جایی که این هواپیما توسط تکنسین های ایرانی؛ بازسازی شد.جنگنده دیگری ( 24648 ) که به دنبال ترکیدن یکی از لاستیک هایش، فرود سختی داشت و به شدت آسیب دیده بود ، عاقبت به خاطر قطعات یدکی؛ اوراق شد.فنسرهای عراقی نخستین هواپیماهای فراری نیروی هوایی پیشین عراق بودند که پس از دستور فرمانده کل نیرو، سرتیپ منصور ستاری در سال 1992 به خدمت نیروی هوایی ایران در آمدند. Su-24 MK های قابل پرواز به سمت پایگاه یکم شکاری در تهران پرواز کردند در حالی که 24652 همراه با 24629 ( نوک بال راستشان در هنگام ورود در اثر برخورد با یک دیوار ، صدمه دیده بود ) در پایگاه سوم شکاری به منظور تعمیر، باقی ماندند.فنسرهای عراقی؛ پیشرفته ترین ماشین های ایرانی ها نبوده و قدیمی تر بودند- Su-24 های نیروی هوایی ایران زوائد آئرودینامیکی مربع شکلی داشتند که پخش کننده های چف و فلیر APP-161 در آن جای می گرفت و تفاوت هایی نیز در سیستم های ناوبری، دفاع از خود و تسلیحاتی بین آنها وجود داشت.

 
normal_67047543472990643033.png
3-6801 ، یکی از معدود فنسرهای کاملاً عملیاتی در سال 2011 بود.پخش کننده مربع شکل چف/ فلیر APP-161 قابل مشاهده است ، نشانه ای که این هواپیما یکی از هواپیماهای خریداری شده از اتحاد جماهیر شوروی است.

انتقال به شیراز

در فوریه سال 1993 ، 30 فروند جنگنده- بمب افكن همراه با 8 فروند هواپیمای ترابری در یك رژه هوایی به مناسبت تاسیس نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، شركت كردند.5 فروند Su-24 MK از اسكادران 12 شكاری-تاكتیكی هم در میان گروه پروازی حاضر بر فراز میدان آزادی ( شهیاد سابق ) حضور داشتند.در بازگشت؛ هنگام نشستن در فرودگاه مهرآباد، یک فروند Su-24 با توپولفTu-154 M به شناسه EP-ITD متعلق به ایران ایرتورز،كه در حال برخواست بود، برخورد كرد.Su-24 با شماره سریال 6802-3 به هدایت سرگرد حق شناس متلاشی شد، علاوه بر مرگ هر دو خدمه فنسر ؛ 119 مسافر و 12 خدمه پروازی Tu-154 نیز فوت کردند.بازرسی ،كنترل ترافیك هوایی را به دلیل دادن اجازه به خلبان Tu-154 برای برخواست؛ مورد انتقاد قرار داد.در نتیجه سر فرماندهی نیروی هوایی ایران تصمیم به انتقال تمام Su-24 MK های اسكادران 12 شكاری-تاكتیكی به پایگاه هفتم شكاری شیراز در جنوب ایران مابین اكتبر 1993 و مارس 1994 نمود.
 
normal_55432844413157746365.png
Su-24 MK به شماره سریال 6810-3 مجهز به غلاف سوخت رسانی هوا به هوای ساخالین UPAZ-1A - فنسرها با استفاده از این سیستم قادر به سوخت رسانی به " همنوع " هستند.

اسکادران 12 شکاری-تاکتیکی دارای 32 فروند Su-24 MK بود اما 4 فروند به عنوان NORS ( غیر عملیاتی آماده برای ذخیره ) طبقه بندی شده بودندو مجبور بودند برای انجام پروازهای گشتی آماده شوند.شیراز دومین پایگاه هوایی بزرگ پس از پایگاه یکم شکاری مهرآباد بود،با دو باند با طول بیش از 4000 متر ( 13000 فوت ) ، 4 رمپ نظامی و 18 آشیانه هواپیمای مقاوم سازی شده، گر چه آنها به اندازه کافی خانه بزرگی برای Su-24 MK ها نبودند.در سپتامبر 1994 نخستین گروه از معلم خلبانان Su-24 MK نیروی هوایی ایران از جمله نخستین گروهی که در سال 1989 به اتحاد جماهیر شوروی فرستاده شدند؛ فارق التحصیل گردیدند.تعداد فنسرها با توانایی کامل عملیاتی به دلیل نبود پشتیبانی تعمیر و نگهداری از جانب روسیه و بازنشستگی نخستین گروه از تکنسین ها در سن 50 سالگی، پایین بود.مسئولیت تعمیر و نگهداری اسکادران به تعداد انگشت شماری تکنسین با مهارت پایین که در روسیه آموزش ندیده بودند؛ منتقل شد- آنها فقط یک اطلاعات ابتدایی از هواپیما ناشی از یک دوره آشنایی داشتند.هیچ متخصصی در زمینه حسگرهای تلویزیونی/ مادون قرمز در نورِکمِ KAYRA-24 M و آشکار ساز لیزری یا سیستم های گیرنده هشدار راداری SPO- 10 و SPO- 15 وجود نداشت.تا سال 1997 تنها 2 جت با توانایی کامل عملیاتی وجود داشت که همراه با بقیه ناوگان غیرفعال به تعمیرات اساسی عمده ای نیازمند بودند.در حالی که روسیه به منظور اطمینان بخشی از خطرناک نبودن این هواپیمای تهاجمی به اسرائیل نزدیک شده بود ، نیروی هوایی ایران ایده های دیگری داشت و در حال مهیا کردن سفارشات فنی جدید با استفاده از اطلاعات قزاقستان و اکراین به منظور آغاز تعمیرات اساسی هواپیما به شکل بومی بود.
 
normal_45197691988080135849.png
این سوخو-24 ام کا ، 6856-3 ، توسط واحد فنی اسکادران 72 شکاری-تاکتیکی به وضعیت کاملاً عملیاتی ارتقا یافته است.مهندسان تعمیر و نگهداری با کارکنانی از نیروی هوایی ایران در سال 2010 بر روی آن کار کرده اند. این هواپیما به یک موشک ضد رادار Kh-58 U و غلاف " Fantasmagorie A" برای رزمایشی در تبریز در سپتامبر سال 2011 ، مجهز شده است.
 
normal_31013758887716178408.png
Su-24 MK به شماره سریال 6860-3 در حال استفاده از سیستم چتر کند ساز دوقلوی خود ، این هواپیما در سال 2010 تعمیر اساسی و مدرنیزه شده است. این هواپیما در زیر بال در حال حمل پرتابگرهای AKU-58 مربوط به موشک های هوا به سطح Kh-59 L است.

سر فرماندهی نیروی هوایی ایران به معاونت پشتیبانی لجستیک، معاونت خودکفایی و گردان فنی اسکادران شکاری-تاکتیکی 71 ، دستور داد تا برای تعمیرات اساسی Su-24 MK ها، آماده شوند.آشیانه مناسبی در شیراز وجود نداشت ، بنابراین نیروی هوایی تصمیم به شکافتن و تغییراتی اندک در سقف 3 آشیانه مقاوم سازی شده گرفت تا جای دادن یک فنسر در هر کدام ، امکان پذیر شود. برخی تجهیزات " غربی سازی " شده بودند، برای مثال گیرنده-فرستنده سیستم تشخیص دوست از دشمن SRO-1P برای کار با تجهیزات غربی دیگر هواپیماهای نیروی هوایی ایران، سازگار شده بود.در ابتدای دهه اول قرن 21 ، [ پایگاه ] شیراز کار را برای مهیا کردن مکان اسکان بهتری برای Su-24 MK ها شامل- 2 رمپ جدید ، 9 پناهگاه بتنی محافظت شده و یک سیستم ILS/ SHORAN برای ناوبری به عهده گرفت.
 
normal_60325135158540676401.png
فنسر به شماره سریال 6810-3 یکی از 2 فروند Su-24 MK که در حال حمل غلاف سوخترسان هوا به هوای ساخالین UPAZ-1Aدر طی رژه هوایی روز ارتش در آوریل سال 2013 دیده می شود .

normal_02497396755644388610.png
در 18 آوریل ، نیروی هوایی ایران با 21 فروند هواپیما در رژه هوایی روز ارتش شرکت کرد- 2 فروند Su-24 MK در حالت سوخت رسانی به همنوع، پرواز کردند.

تا سال 2006 ، نیروی هوایی ایران قادر به تعمیرات اساسی 2 فروند Su-24 MK در هر سال بود اما مسئولیت تعمیر و نگهداری به صنایع هواپیمایی ایران ( IACI ) منتقل شد ، که برای ایجاد ناوگانی با استاندارد Su-24 M2 از روسیه درخواست کمک کرد. توافقنامه ای در سال 2007 به امضا رسید که بر طبق آن قرار بود یک مرکز تعمیرات اساسی در داخل یکی از آشیانه های مهرآباد ساخته شود.اما تحریم های اعمال شده توسط رئیس جمهور روسیه؛ ولادیمیر پوتین، منجر به لغو پروژه در سال 2008 شد.اعتقاد بر این است که صنایع هواپیمایی ایران کمک هایی از بلاروس در قالب قطعات یدکی و سفارشات فنی به منظور تعمیر و نگهداری سیستم های حساس همچون سیستم های دفاعی کمکی، جنگ الکترونیک و تسلیحاتی؛ دریافت کرده است.
 
normal_15395207723414278519.png
Su-24 MK نیروی هوایی پیشین عراق به شماره سریال 6852-3 ، در حال حاضر یکی از هواپیماهای کاملاً عملیاتی اسکادران 72 شکاری- تاکتیکی است.این هواپیما در سال 2010 توسط پایگاه هفتم شکاری ارتقا یافت.
 
normal_17808104333456099543.png
2 فروند Su-24 MK مجهز به مخازن سوخت خارجی PTB-3000 در طی یک فرمیشن پروازی بر فراز پایگاه هوایی دزفول در غرب ایران.

گروه ، نخستین تعمیر اساسی بومی خود را در سال 2009 آغاز و در فوریه سال 2012 به پایان رساند و هواپیما تحویل داده شد و به واحد خود در ماه مارس؛ بازگشت.فنسری که کار آن به پایان رسیده بود، مزین به طرح استتار آسیای صغیر II ( مشابه ناوگان F-4 و F-5 نیروی هوایی ایران ) بود.در همین حال، نخستین فنسر مدرنیزه شیرازی، 6801-3 ( c/n 4160652103116 ) در تابستان سال 2010 از خط تعمیر خارج شد و به اسکادران 71 شکاری-تاکتیکی در یک الگوی استتار جدید4 رنگ، بازگشت. این هواپیما نخستین Su-24 MK کاملاً عملیاتی بود و با یک سیستم هدفیابی کایرا، مجهز شده بود.دومین هواپیما پس از گذشت 4 ماه از سال بعد؛ یعنی در مارس سال 2011 از خط تعمیر خارج شد .
 
normal_00357618567402639843.png
Su-24 MK به شماره سریال 6801-3 در حالی که بمب های سقوط آزاد FAB-100 زیر بالهایش جای گرفته است برای شرکت در یک ماموریت شبانه در طول رزمایش " مدافعان حریم ولایت-3 " در سپتامبر سال 2011 آماده می شود.
 
normal_32837147227550341367.jpg
Su-24 ها در شیراز ؛ تمرینات منظمی با همتایان قدیمی شان ، F-4E فانتوم II های نیروی هوایی ایران دارند.

فنسرهای کاملاً عملیاتی

6801-3 نخستین Su-24 MK کاملاً عملیاتی بود که در رزمایشی در پایگاه سوم شکاری همدان مابین 1 – 7 آگوست سال 2010 شرکت کرد.خلبانان فنسر ، یک هدف ساختگی را در شب با بمب های سقوط آزاد FAB-500 و هدایت لیزری FAB-500 L ، بمباران کردند.در بهار سال 2011 ، نیروی هوایی ایران اولین شلیک زنده موفقیت آمیز موشک ضد رادار( Kh-58U ( AS-11 Kilter را بر ضد یک هدف شبیه سازی شده در نزدیکی شیراز به انجام رساند.رزمایش " مدافعان حریم ولایت-3 " در سپتامبر آن سال شاهد صف آرایی 5 فروند Su-24 MK کاملاً عملیاتی از اسکادران 72 شکاری- تاکتیکی در پایگاه دوم شکاری تبریز در دوردست شمال ایران بود، جایی که فنسرها برای اولین بار در سال های اخیر سوختگیری هوا به هوا را با بوئینگ هایKC-707 نیروی هوایی ایران ، تمرین کردند ( مادربزرگ های ایرانی، ماهنامه نیروی هوایی ، اکتبر 2013 دیده شود) .امسال نیروی هوایی ایران 2 فروند Su-24 MK مدرنیزه شده دیگر را از صنایع هواپیمایی ایران ( IACI ) و مرکز تعمیرات اساسی پایگاه هفتم شکاری شیراز دریافت کرد و حداقل 4 فروند دیگر نیز تا مارس سال 2014 تحویل داده خواهد شد.در ماه اکتبر ؛ 2 تیر موشک KAB-1500 L تولیدی وزارت دفاع ایران از یک Su-24 MK در میدان تیر سمنان در مرکز ایران با موفقیت شلیک شد.سرفرماندهی نیروی هوایی ایران آموزش های پروازی و تیراندازی خدمه فنسر را به منظور بالا بردن آمادگی رزمی، افزایش داده است.در اواخر جولای، 5 فروند F-4E از اسکادران 91 شکاری-تاکتیکی به منظور تمرین تیراندازی مشترک با فنسرهای اسکادران 71 شکاری-تاکتیکی ، به شیراز اعزام شدند.2 سورتی پرواز تهاجم زمینی برد بلند پس از سوختگیری هوا به هوا ، از شیراز به سمت میدان تیر سمنان انجام شد.تا پایان سال 2016 ، حداقل 12 فروند Su-24 MK دیگر تعمیر اساسی و مدرنیزه خواهد شد و ناوگانی با حدود 24 فروند هواپیمای عملیاتی به وجود خواهد آورد.



طبقه بندی: ایران،  هوانوردی نظامی، 
ارسال توسط مصطفی نداف
آرشیو مطالب
نظر سنجی
عملکرد این وبلاگ را چگونه ارزیابی می کنید؟





پیوند های روزانه
تبلیغات

ابزار وبلاگ

قالب وبلاگ